Oorlogsheldin of collaborateur

Over Ayaan Hirsi Ali kun je niet onverschillig zijn. Je vindt haar geweldig of je vindt haar niks. Ze is een product van de oorlog: voor de één een collaborateur en voor de ander een oorlogsheldin.

Na 11 september werd ze, volgens eigen zeggen, gedwongen te kiezen tussen het westen en de islam. Als ze moslim zou blijven, zou ze Bin Laden steunen. Dat wilde ze niet. Ze voelde teveel empathie voor de slachtoffers van de aanslagen en bovendien was ze al gedragsmatig verwesterd. Ze moest alleen nog maar de moed opbrengen om de cognitieve dissonantie op te heffen: woord en daad in harmonie brengen.

Nu ze in de oorlog had besloten aan welke zijde ze zou staan, werd ook duidelijk welke rol zij zou gaan spelen. Ze wierp zichzelf op als ervaringsdeskundige: zij had de wreedheden van de islam aan den lijve ondervonden. Zij kon aantonen hoe gevaarlijk de islam is en hoe de vrouw gebonden is aan de loodzware ketenen van de koranverzen. De koran was het eeuwige woord van God en moslims konden niets anders doen dan luisteren en zich onderwerpen. Als er in de koran stond dat de man de vrouw mocht slaan, dan zou hij dat doen. Het was onontkoombaar. Wilden we mensen en in het bijzonder vrouwen bevrijden, dan moest de islam worden bestreden. Met de bestrijding van de islam zouden alle problemen worden opgelost en zouden de voormalige moslims, net als Ayaan, verlichte denkers worden.

Het is niet verwonderlijk dat het huidige tijdsgewricht figuren als Ayaan voortbrengt. De wereld raakt steeds verder geglobaliseerd, complexer, onbegrijpelijker. Zij biedt de behapbare logica van kiezen of delen: je bent jihadi-sharia-moslim of westers-verlicht-atheïst. Helder en zonder mitsen of maren. De kranten zoeken oneliners, geen ingewikkelde verhandelingen.

Pre-modern en post-modern ontmoeten elkaar dagelijks. Er zijn diepe kloven van onbegrip tussen werelden die elkaar voortdurend kruisen en tegelijkertijd willen volhouden niet door elkaar beïnvloed te worden.

Ik zie en voel die kloven ook. Ik ben er echter van overtuigd dat er geen sprake is van oorlog, als wij dat niet willen. Ik ben ervan overtuigd dat hoe diep de kloven ook kunnen zijn, dat het bouwen en niet het verbranden van bruggen onze taak is.

Ik heb, samen met mijn zusjes en zoveel andere vrouwen, ook strijd gevoerd voor vrijheid. Het was echter geen heldhaftige oorlogsstrijd, maar een strijd om het recht onszelf te zijn, zoals mensen in de wereld die dagelijks voeren, ongeacht welke religieuze of etnische achtergrond ze hebben.

Ik heb geleden onder het gevoel een teleurstelling te zijn, simpelweg omdat ik geen jongen was. Het verdriet dat ik als kind heb gevoeld had ik makkelijk kunnen omzetten in boosheid. Ik had kunnen weggaan en niet meer terugkeren, maar dat deed ik niet. Ik hield daarvoor te veel van mijn familie, van mijn vader. Ik heb me daarom ingespannen om zijn vertrouwen te winnen. Ik wist dat alleen door het winnen van zijn vertrouwen, hij open zou staan voor andere meningen dan de zijne. Alleen door respectvol met hem te praten, zou ik hem gevoelig kunnen maken voor mijn standpunten. Ik heb hem gaandeweg zien veranderen, milder zien worden, tot inzicht zien komen. Ook hij kon niet anders, want ook hij had lief.

Mensen zijn geen statische wezens. Ze zijn niet alleen maar ‘achterlijk’ of zogenaamd ‘verlicht’. Ze zijn voortdurend in ontwikkeling. Niemand laat zich door dwang of druk veranderen.

Problemen kunnen niet met welke vorm van geweld dan ook worden opgelost. Geweld is uiteindelijk een uiting van onmacht. Achter die onmacht schuilt pijn, verdriet en angst. Er moet een gevoel van veiligheid en vertrouwen zijn om dat toe te geven. Laat dat nu net twee begrippen zijn die in een perceptie van oorlog, tragisch genoeg, direct geslachtofferd worden.

daders en slachtoffers

De tragische val waarin een slachtoffer kan trappen is overtuigd raken dat dader worden de enige manier is om te voorkomen dat hij ooit nog geslachtofferd wordt

Voorlezen

Dit jaar ben ik voorleesmoeder geworden in de klas van mijn zoon. Hij zit in een groep 1/ 2. Het is een van de leukste activiteiten die ik dit jaar heb mogen ondernemen. Zodra ik de klas binnenkom word ik door de kinderen op handen gedragen. Ze draaien met z´n allen nieuwsgierig om me heen. Ik word spontaan omhelsd en er wordt zelfs gekibbeld wie er even bij me op schoot mag komen zitten.  Ik geniet er met volle teugen van.

Ik realiseer me door deze ervaring dat de wereld van volwassenen zo ver van die van de kinderen verwijderd lijkt. Ik ben jaloers op de kinderen. Heerlijk hoe ze zich spontaan uiten, ruzies direct uitvechten en weer verder gaan zonder een vuiltje in de lucht. De buigzaamheid en onbevangenheid die kinderen zo kenmerkt verdwijnt. In het volwassen leven zie je er maar bij weinig mensen iets van terug. Met ieder jaar dat verstrijkt worden we angstiger voor de buitenwereld, verliezen we onze spontaniteit.

Ik vraag mezelf af waarom ik niet het onderwijs ben ingegaan..het is de meest troostrijke omgeving die ik ken.

Hoe leg je de PVV uit aan kinderen?

Avondvullende voorstelling

Politici zijn acteurs. Ze spelen de rollen die hun scriptschrijvers hen bieden.

Er is heden ten dage echter een opmerkelijke generatie acteurs opgestaan die geen enkele klassieke ervaring heeft op de bühne. Zij die de ervaring wel hebben, doen angstvallig hun best deze te verhullen. Zij claimen zich namelijk te baseren op ´het echte leven´ als beste leerschool. Ze spelen hun rol zonder zich te baseren op enig script. Het lezen en bestuderen van het geschreven theaterstuk, het uit het hoofd leren van de tekst is geen vereiste voor hen. Zij laten zich leiden door de wensen van het publiek. Het publiek bepaalt wat er gezegd wordt, het publiek bepaalt hoe het verhaal zich ontvouwt. De acteur moet alleen zijn oor te luisteren leggen.

De zaal zit vol individuen die niets met elkaar gemeen hebben. Wat hen met elkaar verbindt is slechts de rol van toeschouwer. Wanneer de voorstelling voorbij is, verdwijnt de gezamenlijkheid. Daarom wil het publiek niets liever dan dat de voorstelling niet afloopt. Hij moet doorgaan. Komedie, tragedie..het maakt niet uit..als er maar gespeeld wordt en er gekeken kan worden. De kunst voor de acteur is het eenzame collectief  op te laten gaan in het verhaal. De acteur creëert een sfeer van intimiteit. De kijker moet het gevoel krijgen dat de acteur zo met hem zou kunnen ruilen: de acteur is eveneens toeschouwer, de toeschouwer is ook acteur..er zijn geen enkele grenzen tussen beiden.

Het prikkelen van het denken, de nieuwsgierigheid en de verbeelding staat niet meer centraal. Om de aandacht van de kijker vast te houden is het aanvoelen van zijn angst sleutel. De angst van de toeschouwer is voor de spelers een goudmijn. Zij geven de angst niet alleen hun stem, zij weten deze uit te vergroten tot dramatische proporties.

De acteurs nemen hun toeschouwers mee in een verhaal van strijd, van oorlog tegen de boze krachten die hen bedreigen: het zijn geen mensen, het zijn monsters, het zijn duivelaanbidders. De kijker zit gekluisterd aan zijn stoel, bevend van angst en tegelijkertijd opgewonden over het fantastische script dat voor zijn ogen wordt geschreven en waaraan hij bijdraagt.

Niet eerder heeft de kijker zo het gevoel gehad deel uit te maken van een groter verhaal, voelde hij zich zo trots. Zijn persoonlijke leven is een directe inspiratiebron voor professionele acteurs!  Het theater wat voor hem ontoegankelijk was heeft niet alleen zijn deuren voor hem opengezet maar hem ook nog een plaats gegeven op de eerste rij. Deze status laat hij zich niet meer ontnemen.

Het programma is avondvullend. Wegens succes verlengd.

De eerste schooldag

Vandaag was het eindelijk zover. Mijn dochter ging voor het eerst naar school. Gisteren kon ze niet slapen van de spanning. Ze lag om half tien nog te praten in bed. Toen ik haar ‘s morgens wakker maakte, kwam ze er direct uit zonder iets te zeggen (normaal vraagt ze me altijd met welk been ze het eerst uit bed moet. Ze wil er natuurlijk niet met het verkeerde been uitstappen!).

Ze zocht, zonder een woord te uiten, haar plekje op de bank tegenover de juf. Ze was zo flink. Toen ze eenmaal zat, wilde ze ook niet meer opstaan. Ze keek ons nog even aan om ons gerust te stellen. We mochten weg, ze kon het nu wel alleen af.

Haar broer had haar in de vakantie wat tips gegeven voor op school. ‘Als kinderen vervelend doen en als ze slaan, ga je naar de juf. Als je iets wilt vragen dan moet je je vinger opsteken in de kring’. Nu zat ze in de kring en ze stak haar vinger op, maar ze vergat wat ze had willen vragen. Even later wist ze het weer, maar het was te laat. Haar rokje was al nat. Niemand had het gezien en bij de oppas kreeg ze gauw een ander (veel mooier) rokje aan.

‘s Avonds zat ze huilend aan tafel. Ze had geen honger. ‘Ik wil naar bed mama,  ik moet morgen weer naar school en ik ben moe!’

Pijnlijke berichten

Ik kan niet anders dan mijn verontwaardiging en woede uitspreken over het nieuws dat een Sri Lankaanse vrouw, werkzaam als hulp in de huishouding bij een Saoedisch gezin, het land heeft moeten ontvluchten om aan het gruwelijke sadisme van haar werkgever te ontsnappen. Er waren wel 24 naalden in haar lichaam gehamerd!

In het Marokkaanse Oujda was er vorig jaar de kwestie van Zainab Shtet. Zainab, een meisje van elf, ontvluchtte in blinde paniek aan haar werkgever en zijn gezin. Haar lichaam schreeuwde het verhaal uit van de mishandelingen die ze had moeten verduren. Schokkend was het om te lezen dat haar werkgever een rechter was: een man die mensen moet beschermen tegen onrecht en de samenleving een moreel kompas biedt.

******

De mate van beschaving van een samenleving is voor mij verbonden met de positie van de zwakkeren en de weerlozen. Worden zij voldoende beschermd? Dat is een rode draad binnen het  religieuze erfgoed dat we delen. Als je leest dat de huishoudsters in de golfregio het verschrikkelijk zwaar hebben, met name in de ramadan, dan schaam je je voor je geloofsgenoten. De betekenis van de ramadan is toch niet dat de vrouwen worden uitgeput in de keuken?

Overdag beeld je je in wat je allemaal wel niet gaat eten ‘s avonds, dan spreekt onze onuitputtelijke verbeelding en hebzucht, maar ‘s avonds aan tafel spreekt onze behoefte: ontdekken dat je aan een paar happen al voldoende hebt. Als we ons bewust zijn van onze hebzucht, leren we er de gevaren van inzien. De wereld kan nooit voldoende geven om onze hebzucht te bevredigen. Als we het proberen te houden bij het voldoen aan onze behoeften is er voor iedereen genoeg.

Ied Moubarak

Wat een mooie dag: het regent niet!

We gaan aan een zonverlichte ontbijttafel zitten. Het is ied al fitr, suikerfeest. Er is geen feest waar ik zo blij van word als het suikerfeest. De vastenmaand was zwaar, maar die zwaarte wordt op de dag van het suikerfeest duizelingwekkend licht!

Ied moubarak sa’ ied!

Lijnen trekken

Mijn dochter kwam naar me toe vanmorgen en zei tegen me: ‘mama ik moet hoesten, ik heb denk ik diarree’. Kinderen leggen komische oorzakelijke verbanden, je verveelt je geen moment. Volwassenen kunnen er anders ook wat van, al is het minder grappig.

Individuen plegen aanslagen. De daders blijken moslims en een eeuwenoude religie wordt verpulverd tot een kwaadaardige ideologie. Tientallen mensen kunnen in enkele ogenblikken meer vernietigen, dan miljoenen mensen in honderden jaren op kunnen bouwen. Verontrustend.

Hoe meer we wereldwijd met elkaar verbonden zijn, hoe meer we op elkaar lijken. Hoe meer we op elkaar lijken, hoe meer we elkaar bestrijden. De strijd tussen verwanten is het meest fel en passioneel.

De behoefte om ons van elkaar te onderscheiden blijkt telkens groter dan de behoefte om gelijkenissen te erkennen. Het zijn de gelijkenissen die ons wijzen op de banale waarheid die we liever niet willen horen: we zijn allemaal maar mensen, doodgewone mensen..niets heldhaftigs aan. Onze menselijkheid erkennen zou ertoe kunnen leiden dat we ooit onze veilige grenzen zouden opheffen en die gedachte bezorgt velen onder ons nachtmerrries. Grenzeloosheid beangstigt ons, we worden druppels in een oceaan en we zijn toch meer dan dat? Dus keren we gauw terug naar het land achter de dijken, sluiten onze gordijnen en luisteren naar onze helden die ons vertellen dat wij toch een bijzonder soort mensen zijn.

De ironische paradox is dat de vrijheid die we schreeuwend opeisen niets anders is dan een uiting van de behoefte om ons angstig op te sluiten.

Turkse kapper

Na weken van uitstel ging ik vandaag naar de kapper. Ik maak er nooit afspraken voor. Het is bij mij altijd een opwelling. Wanneer ik beslis dat ik wil gaan, dan moet ik ook direct ergens terecht kunnen. Ik hou er helemaal niet van om in de kappersstoel te zitten. Ik ben niet goed in het fingeren van interesse en wanneer iemand dan zo dichtbij komt moet je wel iets te bespreken hebben. Er wordt me altijd gevraagd waar ik vandaan kom en wat voor werk ik doe. Tja, beiden zijn ongemakkelijke vraagtekens die ik niet graag aan vreemden blootleg.

Dit keer kwam ik terecht bij een Turkse kapper. Een man van in de veertig. Hij zag er klein maar sportief uit. Zijn handen ruw met vingers als die van mijn vader, die zijn hele leven in de bouw heeft gewerkt. Ik vond hem niet passen in die kapperszaak. Ik zag een slager in hem, een boxer, een beroep met een hoger testosteron-gehalte dan een schaar vereiste. Terwijl ik hem vanuit mijn stoel observeerde, begon de twijfel toe te slaan. Zou ik me wel door hem laten knippen? Hij stond daar wel, maar wat verzekerde mij nu dat hij een echte kapper was? Er zat niemand anders naast me te wachten. Ik bleef. Ik vond het laf om weg te lopen. Bovendien zou ik een lege zaak achterlaten, mijn voorganger maakte al aanstalten om te vertrekken.

Ik had in de spiegel alle gelegenheid om hem van dichtbij te bekijken. Hij had een aandoenlijk clownesk gezicht, een brede neus en ogen die in de hoeken naar beneden staan. Hij sprak Nederlands als een goochelaar: woorden waar ik niets van aan elkaar kon lijmen werden afgewisseld met prachtige volzinnen. Ik zag verdriet in zijn gezicht, ik zag ook vrolijke gekte. Het verhaal dat hij me probeerde te vertellen maakte me duidelijk dat ik niet ver van de waarheid zat. Hij had in verschillende steden in Nederland en Turkije gewoond. Hij genoot nu van een licht en eenvoudig leven. Hij deed me een ogenblik voor hoe hij over straat liep: zwaaiend met zijn handen, met een gedecideerde tred. Hij zwaaide weer met zijn schaar richting mijn haren. Ik had inmiddels het volste vertrouwen in hem. Hij had twee huwelijken achter de rug, en drie keer samengewoond. Hij had een zoon en ooit had hij een vrouw en een dochter maar deze waren enkele jaren geleden omgekomen bij een ongeluk. Hij had vijf jaar later de schaar weer opgepakt, een kamer gevonden in Amsterdam met een Marokkaanse buurvrouw. Zij bracht hem elke dag klokslag 12:00 uur zelfgebakken brood met warm eten. Hij was daar gelukkig en voelde zich rijk. Hij kon maanden op de pof leven, dat stelde gerust.

Hij wilde nu een nieuw avontuur aangaan in een andere stad. Hij vroeg me naar de mogelijkheden in Den Haag. Ik wist het niet, maar daar zouden vast wel kappers nodig zijn. Hij zou het zeker gaan proberen. Ik wenste hem heel veel succes en in mezelf bedankte ik hem voor het onvergetelijk maken van een saai kappersbezoek.

Handschoenen

Fluwelen handschoenen worden ingeruild voor boks handschoenen. Migranten hebben nooit om handschoenen gevraagd.Een menselijke handreiking was en is voldoende. Alleen vreemden kunnen volhouden elkaars vijanden te zijn.

Veroordeeld tot herhaling

Milan Kundera schreef in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan dat geluk het verlangen naar herhaling is. Misschien is het tegenovergestelde van geluk in dat geval de vrees voor herhaling.

De tijd helpt ons om te vergeven. Herinneringen vervagen, soms kunnen we zelfs vergeten. Zelfs als we bepaalde beelden nog in ons geheugen kunnen oproepen, zijn de eraan verbonden emoties nooit meer zo heftig als op het moment zelf. Hoe intens pijn ook is geweest (ik denk dan bijvoorbeeld aan de pijn van het bevallen, niet voor niets aangeduid met  de term ‘barensnood’), zodra de pijn over is, is hij niet meer te herleven. Dat is een noodzakelijk overlevingsmechanisme van de mens. Als we pijn eindeloos zouden kunnen herleven, zouden we met een nog groter fanatisme alle risico’s willen uitbannen en ons dus uiteindelijk tegen het leven zelf keren.

Pijn is direct verbonden met vreugde, een bevalling is daar het meest intense voorbeeld van. Zonder de intensiteit van die pijn, zouden we de kostbaarheid van het nieuwe leven maar in beperkte mate kunnen waarderen. Pijn is de beitel in de hand van de beeldhouwer.  We herstellen van pijn. Zonder genezingskracht zou het leven ondraaglijk zwaar op onze schouders rusten.

We leven in een tijdgewricht waarin iedere gebeurtenis op oneindig veel manieren kan worden vastgelegd. We leven en herleven ons leven. Via beeldmateriaal wordt iedere stap die we zetten en elk gesproken woord zwaarder gemaakt dan ooit. Ieder meer of minder gecalculeerd woord  kan eindeloos worden herhaald. Daarbij zijn we gefixeerd op alles wat niet goed valt: op onze pijn. De gelegenheid om de pijn vast te leggen wordt maximaal benut. De pijn wordt daarmee tot dramatische proporties uitvergroot en herbeleefd. We voelen ons allemaal gekwetst, beledigd en bedreigd en volharden daarin. We gunnen onszelf geen vergeten, maar veroordelen onszelf daarmee tot de bittere herhaling.

Vrouw-arm dieet

Het nieuwe kabinet heeft definitieve contouren gekregen en vrouwen zijn ondervertegenwoordigd. Vertegenwoordiging van minderheidsgroepen is er helemaal niet. Het kabinet is een weerspiegeling van de samenleving zoals de meerderheid die zich wenst. Ik hoop dat de meerderheid inziet hoe smakeloos en saai het is. Een dieet kan nooit goed werken als vrouwen niet actief en substantieel (wat een heerlijk woord) bijdragen aan de inhoud van het menu. Laat de mannen het maar doen. Het zal hopelijk niet lang duren voor we met z’n allen verlangen naar verandering,  naar het Nederland van nu en niet dat van de jaren vijftig.

Het laatste getal

Hij is zes, zijn hoofd loopt over van letters en nog meer van cijfers. Vandaag zei hij tegen me: ‘mama, het laatste getal is toch oneindig hè?’. ‘Ja, het laatste getal is oneindig’ zei ik, net zo verwonderd als hij. Hij was nu bij oneindig en plofte op de bank neer. Volgende week even vakantie om te bekomen van de ontdekking.

afscheid

Met de media als moderne kerk zijn we een mondiale incidentengemeenschap geworden. Als we daarbij maar kritische burgers blijven en geen slaafse gelovigen kunnen de schadelijke effecten binnen de perken blijven. Waar zekerheid wordt gegeven is het tijd twijfel te bieden.

Dat wilde ik nog zeggen voordat ik van mijn preekstoel stap.

Mantel of Harnas

Ik ben een Nederlander net als jij. Een klein land kan groot zijn in vrijheid van geest.

De kracht van Nederland is dat er niet gemarchandeerd wordt met mensenrechten.

Regels en wetten worden eerbiedigd omdat ze een dienstbare buiging maken voor liefde, barmhartigheid en rechtvaardigheid.

Een al te soepele toepassing van regels zou een `aanzuigende´ werking hebben op kansarme migranten. Ze zouden onze welvaart bedreigen. Ik vraag me af of we niet zelf de grootste vijand aan het worden zijn van onze welvaart.

Welvaart is in mijn ogen het vermogen, de bereidheid om te delen. Het is dit vermogen dat mensen rijk maakt. Dat heet zo mooi solidariteit. Het is de mantel die Nederland omhult.

Vastgeklampt aan de geharnaste letter, ontdoen we de wet van haar geest. Zekerheid zoekend in onbuigzaamheid en bange behoudzucht, breken we langzaam het vertrouwen en maken we armoede juist een onvermijdelijke toekomst.

Laat Nederland zich niet in een harnas hullen.

Harnassen betekent afstoten, alleen maar ijskoud afstoten.

Hemel en hel

We lagen aan het strand. Het was zo´n zeldzame dag dat de zon scheen en er een zachte wind waaide. Het regende niet. We hadden wat speelgoed voor de kinderen meegenomen en voor onszelf alleen een kleed om op te liggen. We houden van liggen in de zon, de blauwe hemel te omhelzen en een enkele vriendelijke wolk voorbij te zien trekken.  Ik had mijn hoofd op mijn man´s borst gelegd en hield zijn hand vast. Ik deed mijn ogen even dicht om de warmte naar binnen te laten. Ik voelde me intens gelukkig. Hoe weinig hadden we nodig om gelukkig te zijn!

Toen ik me oprichtte om te kijken naar de kinderen, die met schep en emmer aan het spelen waren, zag ik alleen nog maar mijn zoon. Mijn dochter was er niet meer bij. Ik liep naar hem toe en vroeg hem waar zijn zusje was. Hij was zo druk aan het spelen dat hij niet gemerkt had dat ze weg was gegaan. Hij wist niet waar ze was. We liepen samen terug naar de plek waar we waren neergestreken. Waar was ze? Ik vroeg aan mijn buurvrouw of ze een klein meisje van vijf in een streepjesbadpak had gezien. Nee, ze had haar niet gezien. Ik liep verder en verder en verder weg en liep weer terug. Ik had geen horloge om maar er leek wel een uur verstreken te zijn. Mijn man deed hetzelfde. Hij belde me, niet om me te vertellen dat hij haar had gevonden maar om de reddingsbrigade in te schakelen. Mijn hart sloeg over. De reddingsbrigade! Ik liep er verdwaasd heen. Ik hoorde een kind mama roepen en dacht dat zij het was. Ik hoorde heel vaak mama roepen en dacht dat zij het was. Er waren zoveel kinderen, maar zij was er niet bij. Ik keek onderweg naar de reddingsbrigade nog op een klein speeltuintje bij een strandtent, maar daar was ze ook niet. Ik dacht aan moeders en vaders die hun kinderen niet meer terugvonden. Ik dacht aan ontvoeringen. Ik dacht aan de berichten van vermiste mensen waarbij er beschrijvingen worden gegeven van wat ze droegen op de dag van hun verdwijning en de beschrijving van hun uiterlijke kenmerken. Ik sloot even mijn ogen om me te concentreren. Ze heeft een getinte huidskleur, ze heeft bruine ogen, ze is 110 centimeter lang en ze heeft een badpak aan met horizontale strepen in felle kleuren. Ik kon de tranen bijna niet meer bedwingen. Dit was eng, dit was angstaanjagend. Was dit de prijs die ik moest betalen voor het geluksgevoel dat ik misschien nog geen half uur geleden zo intens beleefd had?

Bij de reddingsbrigade waren ze uiterst vriendelijk en professioneel. Ze gingen met de jeep rondrijden. Ik voelde me beter omdat we nu hulptroepen hadden ingeschakeld. Onderweg terug kwamen er vrouwen naar me toe die hun hulp aanboden bij het zoeken. Ik was ze zo dankbaar voor het medeleven want ik voelde me zo wankel op mijn benen staan.

We hebben haar Godzijdank gevonden. Een meer dan vriendelijke man die vlakbij ons zat met zijn vrouw en dochter was als een van de eerste omstanders naar haar gaan zoeken en hij had haar gevonden. Ik stapte uit de jeep van de reddingsbrigade en sloot haar in mijn armen. Ze was stil en keek met grote ogen naar de felgekleurde jeep. We mochten samen in de jeep terugrijden naar ons plekje op het strand. Ik voelde me tien kilo lichter en duizend grijze haren rijker. Wat een schrik. De scheidslijn tussen geluk en verdriet was zo dun. Mijn man en zoon kwamen ook terug van het zoeken. We omhelsden elkaar. Ik schaamde me voor de boosheid die ik een paar dagen tevoren nog had geuit naar mijn man. Hij was zijn portemonnee verloren. Ik beloofde mezelf nooit meer boos te worden als het weer zou gebeuren. Hij mocht wel honderd portemonnees verliezen, als ik hem of de kinderen maar niet kwijt zou raken. Ik bad voor de moeders en vaders die hun kinderen moeten missen en voor de kinderen die hun ouders kwijt zijn. Wat een verdriet moeten zij wel niet ervaren.

Het was allemaal twee dagen voordat het nieuws over Noorwegen ons bereikte. Hoe breekbaar is ons geluk, onze veiligheid, onze vrijheid, onze liefde! Als er krachten opstaan die onze waarden willen verzwakken moeten we ons inspannen om deze waarden te versterken. Als er mensen opstaan die zich het recht toeëigenen om voor God te spelen moeten we hen een halt toeroepen. Niemand heeft dit recht! Geen ideologie of geloof mag ooit het leven van mensen irrelevant maken. Het kwaad maakt geen onderscheid tussen geloof of etniciteit. We kunnen allemaal in de greep geraken van extremisme: verblind raken doordat we zonnestralen willen volgen tot aan hun bron of het zicht verliezen wanneer we het licht volledig willen buitensluiten.

We moeten extremisme bestrijden door onze verbondenheid te benadrukken. We kunnen wel allemaal individuen zijn, maar dat maakt ons nooit honderd procent onafhankelijk. We hebben elkaar nodig. Alles wat ons ertoe aanzet om verbanden, verbindingen te leggen doet ons leven. Alles wat ons tot een kil isolement drijft kan dodelijk zijn.

Grensbewaking

Wat is vrijheid en hoe ga je om met vrijheid? Vrijheid krijgt betekenis wanneer ze met begrenzing wordt geconfronteerd. Is vrijheid de mogelijkheid om over grenzen heen te stappen en deze steeds verder op te rekken? Als vrijheid synoniem wordt voor grenzeloosheid, is het niet gek dat we er bang van worden. Grenzeloosheid is intens beangstigend. Het lijkt definities op te heffen. Wat alles kan zijn is niets. Wie ben ik in een grenzeloze wereld? Een ´wereldburger´ zijn klinkt voor sommigen aantrekkelijk, voor anderen is het een nachtmerrie.

Naarmate we ouder worden vindt er een verschuiving plaats in de betekenis van vrijheid. Vrijheid betekent in onze kindertijd en adolescentie nieuwsgierigheid, de behoefte om onze omgeving te verkennen en op avontuur uit te gaan. Naarmate we ouder worden begint het besef van verantwoordelijkheid. De verkenningsgeest moet gaandeweg meer ruimte maken voor de behoefte aan binding, toebehoren en zekerheid. Het streven naar bevrijding wordt een streven naar definiëring en opsluiting.

De jonge migranten, die in de jaren zestig en zeventig een geografische oversteek maakten naar West-Europa,  kozen voor het avontuur. De wens om hun economische omstandigheden te verbeteren was verbonden met nieuwsgierigheid naar het leven aan de overkant. Het waren geen willoze pionnen die door Europese handen werden verplaatst.

De mentale oversteek duurde vanzelfsprekend veel langer. Ze waren in eerste instantie onbevangen, nieuwsgierige gasten. Een vriend van mijn vader liet me eens een foto zien waarop hij aan de bar zat. ‘We dachten niet na over bier en bitterballen’, vertelde hij me eerlijk. ‘Niemand was bezig met nadenken over religie en cultuur, we leefden als kleine kinderen’. Ze omhelsden de vrijheid waarin ze betrekkelijk anoniem op konden gaan, de vrijheid die geen vragen stelde.

Als gasten dachten ze na over terugkeer naar het land van herkomst maar gaandeweg werd duidelijk dat de vrijblijvende sfeer in het ontvangstland veranderde. De economische en politieke situatie in de herkomstlanden leek tegelijkertijd alleen maar te verslechteren. Dit leidde tot de vraag of een mogelijke terugkeer hun zelfgekozen mobiliteit niet tot een stilstand zou brengen. Ze waren nu juist gevlucht voor de stilstand en het gebrek aan perspectief. Het veiligst was het dan ook om te blijven. Dit betekende dat zij hun gezinnen hier zouden vestigen.

Met vrouw en kinderen dienden zich verantwoordelijkheden aan. Er moesten nu grenzen getekend gaan worden. De vragen begonnen gesteld te worden en langzamerhand werden er antwoorden geformuleerd. Met het uitspreken van hun antwoorden kaatsten zij de vragen terug naar de stellers. Vragen over identiteit waren steeds pregnanter aanwezig. ´Wie zijn wij en wat is ons verhaal eigenlijk?´ Nederland  had zich van haar zuilen bevrijd. Begrenzingen waren opgeheven en niemand had de noodzaak ingezien van (nieuwe) afbakening.

Maar toch schreeuwde ook voor Nederland de verre horizon om markeerpunten die houvast zouden kunnen bieden. Mensen snakten naar een kompas om de onzekerheden op hun pad te doen verdwijnen. Begrippen als ‘cultuur’ of ‘religie’ werden versmald tot een set codes die een onveranderlijke eeuwigheidswaarde werden toegekend. ´Zo is het nu eenmaal bij ons en niet anders.´

Maar het is een valse voorstelling van zaken. Het enige wat nu eenmaal zo is, is de dood. De wereld leeft, omdat hij voortdurend verandert. Het paradoxale is dat we sterk door elkaar worden beïnvloed, terwijl we steeds harder roepen dat we zo wezenlijk van elkaar verschillen.

Zo zijn nieuwsgierige pioniers, die de grenzen ooit eens dapper verkenden, angstige grensbewakers geworden. Het zijn badmeesters, die in hun beschermzucht en de angst om zichzelf te verliezen, aan de zijlijn nauwlettend in de gaten houden of er bikini’s of burkini’s worden gedragen. Ze willen ervoor zorgen dat hun kinderen in het water vooral herkenbaar blijven. Ze vergeten dat het hun voornaamste taak is om de jonge duikers te leren zwemmen. Hoe ze het badwater induiken zou van secundair belang moeten zijn.

Ik hoop dat we ons weer gaan herinneren dat we, om te kunnen genieten van vrijheid, in staat moeten zijn om te zwemmen. Als we omringd worden door water en toch niet bang zijn om te verdrinken, dan leven we pas echt.

Liefdesverdriet

Ze is een binnenvetter. Ik vraag haar hoe het gaat en ze zegt goed, altijd goed. Ze wil zo graag dat het goed gaat. Ik weet niet hoe ik haar kan helpen. Ik kan haar geen geluk geven in een doosje met een strik er omheen, alhoewel ik dat graag zou willen.

Hij is niet de ´ware´,  liefde alleen is niet genoeg, vertelt ze me. Ja, dat is waar, maar ook liefde alleen is een ´waar´ verhaal. Het is een leven met een begin en een einde en als het einde komt, is er het onvermijdelijke verdriet. Het was een te kort leven, een oneerlijk leven, een leven dat zoveel meer had kunnen zijn of worden, maar het mocht niet zo zijn.

Ik zou je willen troosten, maar ik weet niet hoe. Ik hoor je zeggen dat je er nooit aan had moeten beginnen, het was toch gedoemd te mislukken. Zeg dat alsjeblieft niet. Je bent deze ervaring niet uit de weg gegaan omdat je durfde te leven. Ontneem jezelf de moed niet om te leven. Nu begrijp je misschien nog niet waarom het moest gebeuren en dat je er zoveel verdriet van hebt. Hoe verder je dit verleden achter je laat, hoe meer je zult zien dat het wel degelijk een betekenis heeft. Het was niet alleen verdrietig, maar ook mooi. Wees alsjeblieft niet hard voor jezelf, denk niet dat er iets mis met je is. Er is niets mis met je. Je hebt je hoop, je idealen, je mogelijkheden en je onmogelijkheden. Iedere chemie tussen twee mensen, tussen geliefden is uniek, net zoals mensen allemaal op elkaar lijken en toch uniek zijn. We geven elkaar voortdurend adviezen over relaties, alsof er recepten bestaan om het goed te doen. We zouden het graag geloven. We doen ons best om het goed te doen, maar goed doen staat nergens omschreven. Misleid jezelf niet, je bent eerlijk geweest en dat is goed.

Weet je dat de lente is begonnen vandaag en de zon laat zich niet lang negeren.

Tijd om steun uit te spreken

De onrust in Noord Afrika lijkt ons alleen maar angst aan te jagen in het Westen. Het is net alsof we naast een vrouw zitten die  barensweeën heeft en we alleen maar kunnen zeggen: ´We weten niet hoe de baby eruit zal zien en wat voor persoonlijkheid het zal hebben. We hebben geen controle over de situatie! We hebben onvoldoende onderzoek kunnen doen. Het kind kan afwijkingen hebben, het kan gedragsstoornissen krijgen en uitgroeien tot een zware crimineel of misschien dictator in de dop’. De aanstaande moeder kan slechts geschokt reageren, ´je bent te laat, dit is de onverzettelijke kracht van nieuw leven dat zich schreeuwend aandient en ondanks de risico´s en al je angst, het zal deze kans niet missen om geboren te worden´. Zwijg dus nu en ondersteun ons liever!

****

The unrest in North Africa seems to only scare us in the West. It´s like we´re sitting beside a woman in labor and we´re only telling her ´we don´t know what the baby is going to look like´. We´re not in control of the situation. We didn´t do enough research..he could have disorders..perhaps become an awful criminal, or a new dictator. The mother can only be shocked at these reactions. ´You´re too late, this is irrepressible new life and despite the risks and all your fears, it won´t miss this chance of being born´. So shut up and show support!

11-02-2011

Wat een magische datum, wat een bijzondere revolutie. Ik kon er niet tegen, telkens weer die vergelijkingen met Iran, met Turkije, Indonesië. Hou toch op, dit is Egypte 2o11. Het land geeft zijn eigen unieke betekenissen aan het woord revolutie.

Vice-president Omar Suleiman maakte met zijn kille, stalen stem bekend dat Mubarak was afgetreden. Dit was waar de mensen zo voor hadden gestreden. Voor het horen van die woorden waren honderden doden gevallen, de martelaren van deze revolutie. Zij waren voor hun idealen gestorven, zij lieten zich niet beangstigen door de dreiging van geweld. Zij hebben de weg gebaand voor vrijheid in hun land en ze zullen nooit worden vergeten.

Het is nog zo moeilijk te geloven. Hij was 30 jaar aan de macht. De jaren tachtig zijn in Egypte in politieke zin nu pas voorbij. De jaren tachtig, de deprimerende jaren tachtig. We waren hier blij toen ze voorbij waren..laat staan dat we ze twee keer hadden moeten overdoen. Hoeveel soorten anti-depressiva zouden wij wel niet aan het slikken zijn om de jaren door te komen? Zij hebben ze nu pas kunnen afsluiten en ik weet zeker dat er alles aan zullen doen om te voorkomen dat ze weer afglijden.

Laten de Egyptenaren er vooral toe bijdragen dat ook wij weer trots worden op onze democratie en op onze vrijheid. Want het is paradoxaal om te zien dat zij zo passioneel de democratie omhelzen, net nu wij zo zuchten en klagen over onze consensus-cultuur en jaloers naar China kijken. Dictatuur kan dan wel ‘efficiënt’ zijn, het is en blijft een zielloos lichaam.

Stabiliteit ontsluierd

Zo blij als we waren met de beelden van de vreedzaam demonstrerende Egyptenaren, zo geschokt waren we door het geweld de volgende dag. De overheid reageerde en het was het antwoord dat zich anders altijd discreet beperkte tot de vier muren van verhoorkamers en gevangeniscellen. Nu werd de sluier opgelicht en het was geen fraai gezicht dat zich aan de wereld vertoonde. De vuile zaken werden op straat opgeknapt. Vechtpartijen, auto’s ingezet als moordwapens inrijdend op weerloze burgers, het was afschuwelijk. Mijn maag draaide ervan om. Dit was de prijs die betaald moest worden voor stabiliteit. Dat wisten we toch..of niet?

Nee, we wilden het niet weten, we hoefden het niet te weten. Terwijl wij hier in een democratie leven, leven anderen nog geen vijf uur vliegen hier vandaan in een dictatuur. Daar hebben wij geen invloed op. Maar misschien toch meer invloed dan we zouden durven erkennen.

Het is net als met de bio-industrie. We eten vlees, sommigen zelfs graag elke dag en bij elke maaltijd. Dit betekent echter niet dat we ooit in een abattoir staan. Dat doen anderen. Wij zijn ten slotte slechts consumenten. Het is niet onze rol om na te denken over de productie van ons voedsel. Het maakt ons leven nodeloos ingewikkeld. Hoe houdbaar is zo’n situatie vraag ik mij af. Vroeg of laat voelen we of zien we consequenties. We begrijpen alleen niet wat de oorzaken zijn.

Op de afstand van een paar uur vliegen leven miljoenen mensen die als individuen voor hun overheden nauwelijks waarde kennen. Het leven leert hen dat zij geen enkele invloed zouden hoeven, kunnen of mogen uitoefenen op hoe het maatschappelijke, economische en politieke speelveld ingericht wordt. Luisteren en gehoorzamen houd je uit de problemen.

Als je zo weinig eigenwaarde kunt putten uit het zijn van een individu, dan put je die eigenwaarde temeer uit het behoren tot een collectief. Het religieuze collectief is hier het meest logische antwoord. Religie biedt troost, het biedt (bestaans)zekerheid, erkenning, waardigheid, bescherming en trots. Het is een waterbron die leven mogelijk maakt, daar waar het bijna onmogelijk schijnt. Verspilling van dit kostbaar geachte water, zou een existentiële dreiging betekenen.

Dat kostbare water wordt hier rijkelijk verspild, want het is vanzelfsprekend aanwezig in alle gewenste vormen. Er kan in worden gespeeld en gezwommen. De burger is vrij om het te drinken, maar ook om het uit te spugen. Niemand rekent iemand erop af. Het is een kleurloze substantie, die in handen van het autonome individu, alle mogelijke betekenissen mag hebben.

Wanneer, zoals in Egypte, onmenselijke regimes aan de macht blijven wordt het onbegrip tussen deze werelden alleen maar groter. Wat voor de één vrijheid bestendigt, symboliseert voor de ander diefstal van schaarse waardigheid. Het contrast tussen mensen die nauwelijks uitingsvrijheid hebben en mensen die van gekkigheid niet meer weten hoe ze zich moeten uiten om een beetje aandacht te krijgen wordt zo scherp dat het de ogen pijn doet.  Moedig zijn de vertalers die het nog aandurven om daar tussen te gaan staan.

Vroeger waren we niet zo snel en direct met elkaar verbonden. Nu kan de de camera ons een kijkje in het abattoir bieden, daar waar ons vlees wordt geslacht. We zouden het kunnen zien als we willen en daarmee de deur openen voor een beter begrip van de andere kant van de medaille die stabiliteit heet.

Verandering van binnenuit, dat is vooruitgang!

Wie had dat gedacht.. de stormachtige wijze waarop de Tunesische bevolking erin slaagde om de president ten val te brengen, nadat jarenlang het water stilstond en zwaar vertroebeld was geraakt. Nu stroomt de rivier weer volop en is het zelfreinigend vermogen van de wateren meer dan opmerkelijk te noemen. Hoe de machtsverhoudingen ook komen te liggen, de mensen hebben de veranderingen niet alleen zelf gewenst, maar ook bewerkstelligd. Dit heeft grote betekenis voor de maatschappelijke sfeer in het land. Cynisme, apathie en berusting is gebroken en mensen vinden hernieuwd vertrouwen in hun land en in zichzelf. De kracht van solidariteit in de confrontatie met het autoritaire regime heeft zich bewezen. Yes we can!

Het is niet verrassend dat zo’n inspirerende opstand navolging heeft gevonden in Egypte. Men kan alleen verbaasd zijn over de kracht van de nieuwe waterstromen waarin de Arabische wereld is terechtgekomen. Niet zo lang geleden werd nog benadrukt dat het politieke badwater in de Arabische regio opgedroogd was. Wie een duik nam, zou zijn botten breken op de kurkdroge bodem. Hoe fantastisch is het wanneer je het water weer op je huid voelen kan! Ongeacht de negatieve bijwerkingen, de ongemakken van een revolutie (verandering doet nu eenmaal ook pijn), de geest is uit de fles. De ramen van het hermetisch afgesloten huis zijn geopend en de mensen happen naar adem. Frisse lucht! We kunnen praten, we kunnen schreeuwen, we kunnen zijn wie we willen zijn en niemand zal ons dat recht afnemen. Overweldigend.

Voor de Egyptische president is het een kwestie van dagen voordat hij zal moeten opstappen. Het is tragisch dat een leider het schip eerst flink toetakelt voordat hij zijn reddingsboei omdoet en het ijskoude water induikt. Maar de bevolking zal de schade repareren. De Egyptenaren hebben hun krachten gebundeld en ontdekt hoe licht het werk zo wordt gemaakt.

Nu zijn er cynici die denken dat het ene autocratische regime in deze landen zal worden vervangen door het andere en dat het misschien wel ‘islamitische regimes’ zullen worden. Noem me naïef, maar ik geloof daar niets van. Wie dergelijke scenario’s gelooft, wenst of vreest, die heeft naar mijn bescheiden mening niet begrepen waar het in de islam om gaat. De islam is geen religie van onderdrukking, maar van bevrijding. De islam is geen religie van autoritaire heersers, maar een religie van het volk. Het is een religie die de zwakkeren in de samenleving bescherming toekent, wie deze zwakkeren ook zijn. De islam is een religie die goed onderwijs als plaveisel voor beschaving beschouwt en die mensen oproept tot verbroedering ongeacht etnische of zelfs religieuze achtergrond. Het is geen religie van confrontatie maar van verzoening. Het is een religie die prima samengaat met democratie en de democratische gedachte van gelijkheid voor iedereen.

Ik hoop dat mijn droom van democratie voor de Arabische en islamitische wereld zal uitkomen. Dat de mensen in hun waardigheid worden gerespecteerd en dat er een nieuwe periode aanbreekt van vrede, culturele, wetenschappelijke en economische bloei. Het jaar 2011 is een jaar van historische gebeurtenissen, dat is in ieder geval zeker.

Probleemkind of beheerszucht

Ik ben moe, vreselijk moe. Moe van het denken, het piekeren. Doe ik het wel goed? Hebben zij gelijk en ben ik een dwaas die de waarheid ontkent? Vanaf jonge leeftijd hoor ik over mijn zoon dat hij druk is. In zijn eerste schoolweek werd hij door de juf  ‘recalcitrant’ genoemd. Binnen de termijn van nauwelijks een jaar berustte op hem de verdenking van ADHD-er ‘in de ontkenningsfase’. Ik kon het niet geloven, ik herkende hem niet in het verhaal. Toch sloeg de twijfel toe. Zij zien vast meer dan ik. Ik ben misschien wel een overbeschermende moeder. Ik doe ook vast iets niet goed thuis. Ben ik te coulant of misschien wel te streng? We doen te weinig leuke dingen samen. Werk ik niet teveel? Wacht ik niet te lang? Gaat het misschien van kwaad naar erger? Moet ik hem niet gewoon de ruimte gunnen om zichzelf te zijn?

Ik wil een vergrootglas voor mijn gezin vermijden en nu liggen we er allemaal onder. Ik voel me naakt en zoek geruststelling. Ik laat het denken even los. Ik vertrouw op mijn gevoel en dat zegt me dat er niets aan de hand is met mijn zoon. Hij is een normaal kind. Maar wat zegt dat over de wereld waarin hij leeft?

Perfectie is niet alleen het ideaal, het is de loodzware norm geworden in een overmatig rationele samenleving. ‘Problemen’ zijn verstoringen van een schijnbaar perfecte orde. AAHHHH..ik vind het eng..wat gebeurt hier?

Waar kinderen worden geboren, worden godzijdank ook problemen geboren en risico’s..heel veel risico’s. Wat doen wij: we willen risico’s niet accepteren en problemen mogen er niet zijn. Natuurlijk kunnen we risico’s inperken en problemen aanpakken. Het is alleen een illusie om te denken dat we ze kunnen uitwissen. Uitwissen betekent doden. Problemen kun je alleen maar aanpakken in het besef dat iedere oplossing waarschijnlijk de kiem van een nieuw probleem in zich draagt. Dat noopt ons tot bescheidenheid in onze ambities. Het leven laat zich niet vangen, beheersen in mechanische berekeningen. Het is een chemisch lab waar ontelbare proefjes worden gedaan en voortdurend nieuwe tamelijk onvoorspelbare ontdekkingen uit voortkomen. Dat maakt het leven zwaar, maar tegelijkertijd zo mooi en alles behalve saai. Laten we elkaar niet in slaap willen sussen, maar vooral het leven doen omarmen in al zijn wrede schoonheid.

Ik zit volgende week, desondanks, toch in de wachtkamer van een psycholoog.